Tüze (Özet) : Tüze, her şeyden önce bir düzen demektir. Fakat hukukun öngördüğü düzen, gerçekten gerçekleneşelendiren bir düzen değildir. Tüze, maşer içre insanların fiilen nite davrandıklarını değil, nite davranmaları icap ettiğini gösterir. Tüze, kendisine uyulmak ve uygulanmak için vardır. Türe değeri nedeniyle, insanlar arası ilişkileri bir düzene bırakmak, içtimai dirimın gerçekleşmesini getirmek icap. İnsanlara, “Bana uy; Beni gerçekleştir” buyruğu ile seslenir. Tüze düzeni, doğduğu andan itibaren bireyin karşısına onaylama edilmesi ve uyulması müstelzim, mutlak mevsuk kurallar olarak çıkar. İnsan, özgür bir varlıktır ve iradesini hukukun buyrukları doğrultusunda kullanabileceği kabil, onlara aykırı bir yönde de kullanabilir. Bu nedenle maşer içre insanların hattıhareket ve davranışlarının tüze kurallarına uymaması, her çağ mümkündür. “İşte tüze, isim davranışlarını değerlendiren, çıkar çatışmalarına çözüm getiren kurallardan, normlardan meydana gelen bir düzenek, bir bütündür.” İnsan-isim, isim-tabiat ilişkilerinin insanlığın ortak çıkarı ve huzuru için evrensel ilkelerle güvence altına aldatmaınmasıdır. Tüze, insanlık seviyesi için göstergedir. Hukukun temeli, kaynağı üzerine birgeniş düşünüm ortaya atıktır. Bunlar kaynağı: tanrı, derslik çıkarları, maşer sözleşmesi, tabiat ve insanlar olarak tamlayan telakkilerdir. Tüze Nedir Tüze, toplumun umumi menfaatini yahut fertlerin ve toplumun ortak iyiliğini getirmek için konulmuş olan ve umum gücüyle desteklenen kaide, adalet ve kanunların bütünüdür. Elan münteşir bir tanılamamıyla tüze, adalete yönelmiş içtimai yaşama düzenidir. Tüze Lügat Valörı Tüze kelimesi Arapça “adalet” kökünden gelir ve adalet kelimesinin çoğmehabetli olarak bilinmektedir (galat-ı meşhur). Zenciçda “adalet” kelimesinin çoğmehabetli “ah’kak”tır. Türk Tat alma organı Kurumu’na bakarak tüze kelimesi, “Toplumu düzenleyen ve devletin yaptırım güçlükleü belirleyen yasaların bütünüdür”. Bunun dışında hukukun “haklar” mazmunı da vardır. Mecazi anlamda ise, ahbaplık, ülfet mazmunında da kullanılır. Beceri Valörı Tüze dönemden döneme değişmiş olduğu için hala doyurucu bir tanılamam konstrüksiyonlamamıştır. Kant “Tüzeçular hala hukukun tanılamamını aramaktadırlar” der. Hasetmüzde en çok onaylama edilen tanılamamı ise: “Sınırlı bir zamanda belli bir toplumdaki ilişkileri düzenleyen ve uyulması devlet zoruna (müeyyide) rabıtalanmış kurallar bütünüdür.” Bilimsel bir disiplin olarak tüze, kendi içre zemin olarak ikiye ayrılır. Umumi olarak hukukun kişiler arası ilişkileri sermaye düzlük kısmına Özel Tüze, kişiler ile devlet yahut devleti oluşturan kurumlar arası ilişkileri düzenleyen kısmına ise Halk Hukuku adı verilir. Bu kocaoğlanrım roma hukukundan kalma bir ayrımdır (ius privatum-ius publicum). çağdaş Tüze, Ticaret Hukuku ve Devletler Özel Hukuku özel hukukun, buna mukabele Anayasa Hukuku, Ukubet Hukuku ve İdare Hukuku umum hukukunun kellelıca ast dallarıdır. Tüze Kuralları ve Özellikleri Hukuku vesair toplumu organizatör kurallar olan örf ve adetler, gelenekler ve dinlerden kocaoğlanran özellik devlet aracılığıyla güvenceye aldatmaınmış ve cebri yaptırımlara sahip olmasıdır. Tüze kuralları isim davranışlarını düzenler ve bulunduğu toplumun bedel yargılarını taşır. Soyutluk ve genellik özelliği yardımıyla benzeşim nitelikteki tamlık durumlarda uygulanması sağlamlanır. Yaptırım (Müeyyide) Tüze düzlükında yaptırım umum gücü ile uygulanır. Hukuka uymayı zorlama, uymayanları cezalandırma ve uyulmadığı durumlardaki zararları en aza indirmek için kullanılır. Tüze düzenini sağlamlamayı ve korumayı amaçlayan yaptırımlar gene tüze düzeninin öngördüğü şekilde adına getirilir. Maddi ve içsel yaptırımlar olarak ikiye ayrılır. Maddi yaptırımlar hukuka aykırı durumlarda uygulanırken içsel yaptırımlar bu durumları hapsetmek için kullanılır. Ukubet hukukunda ölüm, cezaevi ve finans cezaları; esas hukukunda siyasetten men, kısım kapatma; algı hukukunda algı ve kaçakçılık cezaları kabil başka tüze dallarında başka yaptırımlar vardır. Hukukun Dayanağı Hukukun dayanağı ile müntesip çeşitli dönemlerde kuramlar üretilmiştir. Bunları sıralamamız gerekirse; dimaği bir irade olarak gkalıntı kuramlar, irade dışı olarak gkalıntı kuramlar ve pozitivist kuramlar. Bu kuramların bazenlar felsefik değil ortaya konduğu devrin problemlerını çözmek yahut siyasal telakkileri tüze biliminde dile getirme ihtiyacından ortaya çıkmıştır. İdesi ve ideali hak olan tüze, umumi olarak şu şekilde tanılamamlanabilir: “Tüze, adalete yönelmiş içtimai bir yaşama düzenidir.” Bu tanılamamdan, hukukun üç ayrı fonksiyonu adına getirdiğini görmekteyiz. Bu fonksiyonlar düzen, kılgın yarar ve adalettir. Hukukun Toplumdaki Fonksiyonları 1. Düzen Fonksiyonu Hukukun bu fonksiyonu ile anlatılmak maksut, hukukun içtimai dirimı düzenleyip insanların barış ve güvenlik içre bir arada yaşamalarını sağlamlamaktır. 2. Uygulamalı Yarar (Sosyal İhtiyaçların önlanması) Hukukun kılgın amacını, içtimai gerçeklik belirler. Tüze bu fonksiyonu ile maşer içre canlı insanların, birbirleri ile inşa etmek zorunda oldukları ilişkilerini ve biyolojik, psikolojik bir varlık olarak insanın konstrüksiyonsından kaynaklanan gereksinimlerinı karşılamaya çaldatmaışır. Tüze bu fonksiyonu ile tevellüt, izdivaç, ölüm vb. önemli biyolojik vakaları da çeşitli hükümlerle düzenler. Tek tüze düzeni dirimın zemin gerçeklerini görmezden gelemez. Tüze düzeni, insanın katıksız konstrüksiyonsına ve bundan müterakki gelen gereksinimlerine akla yatkın yapmak zorundadır. Tüze önemli ölçüde, kazançlı gerçeklere de bağlıdır; kazançlı ihtiyaçlara uymalı ve onları karşılamalıdır. 3. Türe Tüze bu fonksiyonu ile belli bir düzenleme altına aldığı sosyal ihtiyaçları, özü salt bir denklik düşüncesi olan hak ölçüsüne vurarak hak kimliğini kulaklıır. Hukukun idesi ve ideali adalettir. En kısa tanılamamıyla hak, “bir denklik düşüncesi”dir. “Türe, nesnel (objektif) ve öznel (sübjektif) yapmak üzere iki başka anlamda kullanılır. Türe gerçekte ahlâki bir kavramdır; Bu kapsamda, yiğitlik, fazilet mazmunında zatî bir özelliği deyimler. şahsiyet her çağ haklı olana yönelir, herkese kendine düşeni yağdırmak yolunda baki ve değhizmetmez bir çaba gösterir. İşte bu hattıhareket ve çabayı gösteren hak, özne (süje) ile müntesip oluşundan ötürü öznel (sübjektif) hak olarak nitelenir. Bir yiğitlik olan öznel adaletin dışında ve ondan önce nesnel (objektif) bir hak mazmunı vardır. Nesnel hak, kişinin bir özelliğini değil, kişilerin somut durumlarda gerçekleştireceği ilinti biçiminin bir özelliğini deyimler. İşte tüze düzlükında hukuki bedel olarak kavil konusu olan hak de, bu nesnel anlamda adalettir. Çünkü tüze, insanlar arası ilişkileri biçimlendiren, onlara görünür ve alacaklanabilir bir düzen veren, bu amaca yönelen normlar bütünüdür.” Cemiyet içindeki davranış ve ilişkilerin değerlendirilmelerini içermiş kurallar tamlıkü olarak tüze, bu değerlendirmelerde hak ölçüsünü kullandığı ve içmek yerinde bulunduğuna bakarak, adaletin sonunda, hukukun da bir değerlendirilme ölçüsü olacağı doğaldır. Tüze normlarında hak acaba ne ölçüde yansıtılmıştır ? Mevcut tüze ne denli adaletlidir ? İşte burada yasa üstü hak mazmunı ortaya çıkmaktadır. Bu, bütün tüze sistemine ve sistemlerine hükümran bulunan, nesnel ve salt bir bedel niteliğindeki adalettir. Tüze bir maşer düzenini içerir. Hukukun varlık sebebi de adalettir; ister bulunan düzeni arkalamak, gerekse onu değhizmettirmeyi meşrulaştırmak için her çağ adalete kellevurulur. Nesnel ve yasa üstü hak hukukta karşımıza yerleşmiş tüze düzenlerinin birincil örneği, olması müstelzim tüze mazmunında tüze idesi olarak çıkar. Bu niteliği ile hak, bulunan tüze düzenlerinin kendisine akla yatkın olup olmadığı açısından bir bedel ve yorum ölçüsü olur. Yine bu özelliği ile hak, aynı zamanda hukukun idealidir. Hukukun akdetmek amacını güttüğü şey adalettir. Birbirleri ile yapıcı ve zararlı karşılıklı ilişkilerde bulunan bu üç fonksiyon istikrar içre olduklarında, adil bir tüze düzeninin gerçekleşmesi sağlamlanır. Uygun olarak bütün tüze normları bu üç fonksiyonu da kapsar. Sonuç olarak tüze, hem adaleti gerçekleştirecek, hem içtimai yaşama uyacak, hem de bu içtimai dirimın barış içre sürebilmesi için bir düzen görünümünü sağlamlamaya çaldatmaışacaktır.

afyon iş hukuku

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir